Liesbeth Spies, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Mevrouw Mr.drs. J.W.E. Spies
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Behandeld door
R.H. van Luyk
Telefoon (015) 219 7852
lvluyk@delft.nl

Datum 22-12-2011
Ons kenmerk 1198010

Onderwerp artikel 15 Gemeentewet

Geachte mevrouw Spies,

Namens de gemeenteraad van Delft vraag ik uw aandacht voor het volgende.

Binnen de gemeenteraad van Delft is recentelijk discussie geweest over de
relatie tussen het adviseurschap ex artikel 15, eerste lid, sub a, van de Gemeentewet,
en de rol die raadsleden kunnen spelen in gemeentelijke bezwaarschriftenprocedures.
Deze relatie heeft in verschillende gemeenten geleid tot discussie en externe
advisering. Daar wordt in deze brief nader op ingegaan.

Tevens is geconstateerd dat leden van de Delftse gemeenteraad kosten hebben
vergoed voor een juridische procedure bij de voorzieningenrechter die twee
burgers hadden aangespannen naar aanleiding van twee besluiten van de gemeenteraad.

Beide zaken worden hieronder toegelicht.

Betaling van juridische kosten door raadsleden
In de onderhavige casus hebben drie raadsleden afgelopen zomer een initiatiefvoorstel
ingediend dat als doel had burgers in de gelegenheid te stellen een
referendumverzoek in te dienen over het desbetreffende onderwerp. [1]
Twee burgers hebben vervolgens daadwerkelijk een referendumverzoek ingediend.
De raad heeft over beide voorstellen (initiatiefvoorstel en referendumverzoek)
in september beraadslaagd en beide afgewezen.

De indieners van het referendumverzoek hebben vervolgens bezwaar gemaakt
bij de bezwaarschriftencommissie en, in relatie hiermee, een schorsingsverzoek
ingediend bij de Haagse voorzieningen rechter. De voorzieningenrechter heeft
het schorsingsverzoek in november afgewezen. De raad heeft het bezwaar op
15 december jl. eveneens afgewezen.

[1] Deze samenhang (initiatiefvoorstel/referendumverzoek) heeft te maken met specifieke bepalingen in de
Delftse referendumverordening die voor deze casus verder niet relevant zijn.

Vorige week kwam naar voren dat raadsleden die het initiatiefvoorstel hebben
ingediend, de kosten hebben betaald van de juridische ondersteuning die de
betrokken burgers hadden gemaakt voor de procedure bij de voorzieningenrechter.
De overige fracties waren daar niet van op de hoogte en vinden dit niet
passen bij hun rol ats raadslid. De drie betrokken fracties delen dat standpunt
niet.

Hoewel de wet noch de Delftse gedragscode daar iets over regelen, vindt een
meerderheid van de raad dit een dermate principieel punt, dat zij hierover uw
reactie vraagt, en of u van mening bent dat het gewenst is dat gemeenteraden
danwel de wetgever op dit punt nadere regels stelt.

Invulling artikel 15, eerste lid, Gemeentewet
In het verlengde daarvan heeft het fractievoorzittersoverleg vastgesteld dat er
sprake is van een overtreding van de Delftse gedragscode. Concreet gaat het
om de bepaling in de gedragscode dat 'een raadslid niet optreedt ten behoeve
van bezwaarmakers in de bezwaarschriftencommissie'. Dat is een bepaling die
meerdere gemeenten vanaf 2002/2003 hebben opgenomen in hun gedragscode
voor raadsleden.

Eén van de raadsleden heeft tijdens de formele hoorzitting van de bezwaarschriftencommissie
een actieve rol gespeeld ten behoeve van de bezwaarmakers
en antwoorden gegeven op vragen van de bezwaarschriftencommissie. De
fractievoorzitters stellen dat hiermee de gedragscode is overtreden en hebben
het raadslid daar op aangesproken.

De reden dat de raad deze kwestie nu aan u voorlegt, is dat een vergelijkbare
situatie zich recent in andere gemeenten heeft voorgedaan, onder meer in Leiden
en Drimmelen. Ik voeg daartoe twee openbare adviezen toe over de kwesties
die daar in 2010 en 2011 hebben gespeeld.

De fractievoorzitters hebben in dit kader ook gekeken of er sprake is van een
verboden handeling cf artikel 15, Gemeentewet. Zoals bekend schrijft artikel 15
voor (eerste lid, sub a) dat een 'lid van de raad niet als advocaat of adviseur
werkzaam is in geschillen (...) ten behoeve van de wederpartij van de gemeente
of het gemeentebestuur.' Het gaat hierbij om de vraag of er sprake is van 'als
adviseur werkzaam zijn'. De wetgever heeft de term 'adviseur' beperkt uitgelegd
en op basis van de Memorie van Toelichting hebben de fractievoorzitters
gesteld dat daar in dit geval geen sprake van is.
Verder is gekeken of er in dit geval sprake geweest Is van 'gemachtigde', zoals
bedoeld in artikel 15, eerste lid, sub b, Gemeentewet. Op basis van de wetsgeschiedenis
is ook dat, naar de mening van de fractievoorzitters, hier niet het
geval. De raad zou graag horen of dat naar uw mening in deze casus een correcte
conclusie is.

De rode draad in de verschillende cases is de principiële vraag of een raadslid
niet zou moeten kiezen tussen óf betrokkenheid bij het politieke proces óf actieve
betrokkenheid bij het juridische proces. Betrokkenheid bij beide processen
leidt tot een verstrengeling van rollen. Dat lijkt naar de letter van de wet weliswaar
toegestaan, maar roept de vraag op of het in de geest van de wet is. Beide
adviezen besteden daar aandacht aan.

Samengevat leidt het bovenstaande tot de vraag of de relatie verhelderd kan
22-12-2011 worden tussen het adviseurschap ex artikel 15, eerste lid, sub a, Gemeentewet,
en de rol van raadsleden in bezwaarschriftenprocedures. De uitkomst zou zowel
een verruiming van artikel 15 kunnen opleveren als een beperking - dis
maar duidelijk wordt wat de positie van raadsleden zou moeten zijn in een bezwaarschriftenprocedure
tegen besluiten van het bestuursorgaan waar zij zelf
lid van zijn.

Dit zal naar verwachting toekomstige discussies in gemeenteraden voorkomen
en bijdragen aan duidelijkheid voor burgers wat zij van hun raadsleden kunnen
verwachten.

Tot slot wil ik u veel succes wensen in uw nieuwe functie.

In afwachting van uw reactie,

Hoogachtend
Mr.drs. G.A.A. Verkerk Voorzitter van de raad
R.H. van Luyk griffier

e-mails: janpeterdewit@live.nl